Monday 22 March 2010
  |     |     |     |    | 
   
Mindida Cadowgaagu kugu halgaado iyo mijin qabashada walaalkaa midkee xanbuun badan?

Marka hore waxaan halkan ka salaamayaa umadda Soomaaliyeed inteeda wanaaga iyocadaalada jecel waxaanan u rajaynayaa in uu Illahay guud ahaan umada Soomaliyeed dhibataada ka dul qaado una soo celiyo qaranimadii, midnimadii, haybadii iyo isku kalsoonidii luntay waxaan si gaar ah u salaamayaa umadda Soomaalida Ogaadeenya ee la gumaysto una halgamaysa xoriyadeeda gaar ahaan inta sida dhabta ah uga danqatay xanuunka gumaysiga kana dhiidhiday waxaanan u rajayanyaa in u Illahay guusah u soo dadajiyo.

Inta aanan fogaanin waxaan jeclahay in aan yar iftiimiyo ruuxa aan ahay, waxa aan ku hubaysanahay iyo sababta igu kaliftay qormadan, waxaan ahay gabadh ka mid ah Soomaalida Ogaadeenya ee uu gumaysigu ragaadiyay waxaan ka mid ahay da’da ciilka ku calool gashay cadhada la soo dhalatay taraysada lagu anqariyay gulofka dagaalkana lagu gardaadiyay walina aan qoob qabow ku joogsanin cimriga aan jiro oo meel dhexaad ah dhagahaygu wax badan oo farxad u ah ma aysan maqal idhahayguna ma aysan arag maskaxdaydana habeen iyo maalin kama bixin fikir iyo is weydiin.

Waxaan indhaha ku kala qaaday dagaal u dhexeeya Soomaalida Ogaadeenya iyo dad Afrikaan ah oo ku soo duulay doonayana in ay gumaystaan, anigoon caqilgaygu igu filaanin ayaan ka mid noqday dadka go’aansaday in aysan marnaba gunimo ogolaanin tabari meel ay dhigtaba waxaanan aad ugu rajo weynahay dagaalka u dhaxeeya Soomaalida Ogaadeenya iyo Itoobiya in uu soo af jarmi doono xili aan fogayn guushii mudada dheer aanu raadianynaya ay soo muuqato sidoo kale waxaan ku han weynahay in aan mar uun arki doono guud ahaan umada Soomaaliyeed oo Eebbe u soo ciliyay sharaftii isna wada jecel oo is qadarinaysa anigoo aad ugu dhaata Soomaalinimada waxaa marwalab idanqanaysa boog igu taala oo uu xoqayo ruux Soomaali ah.

Hardanka colaadeed ee u dhexeeya dadka Soomaaliyeed ee Ogaadeenya degan iyo Abasiiniyiinta dhulboobka ku can baay ee duulaanka ah waa mid soo jireen ah oo dhamaan Soomaalida khuseeya waana mid saamayn balaadhan ku leh guud ahaan Geeska Afrika lagumana xalin karo wax aan xornimo ahayn waxaa jira duruufo aan yarayn oo laga yaabo inay dib ridaan guusha uu shacabka Ogaadeenya higsanayo waxaase si dhab ah loo ogaaday in ay dadka Ogaadeenya isku tashadeen ayna ka go’antahay in ay wax walba oo qaali ah ku iibsadaan gobanimadooda taas oo ay hubaal tahay in wax badani uu ka hirgalay.

Halganka Ogaadeenya lagu xoreynayo oo lagu tilmaamo in uu yahay halganka caalamka ugu taariikhda dheer waxaa hor mud u ah Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeenya(JWXO) oo ah Jabhadii ugu cimriga dheerayd ee abid dhulka Ogaadeenya u dagaalanta maantana ah xoog aan la dhayalsan karin oo Geeska Afrika ka dhex muuqda kana soo dhex baxay shacab gobanimo doon ah, halagnkan oo asal ahaan Soomaali oo dhan khuseeya wuxuu soo maray marxalado kala duwan waxaa mar qoriga u wada qaadday Soomaali weyn waxaana la cidhiidhi galiyay gumaysiga Itoobiya taas oo ugu dambayntii sababtay in ay Itoobiya u soo gurmadaan quwado waawayn oo reer Galbeed ah, sikastaba ha ahaatee halganka Ogaadeenya wuxuu madi noqday markii qaranimadii Jamhuuriyadii Soomaaliya luntay inkasta oo halgankani uu yahay mid wadadiisii ku qotoma hadana Dawladii dhexe ee Soomaaliya markii la waayay shacabka Ogaadeenya wax badan ayaa kaga lumay.

Burburkii Soomaaliya aafadii iyo darxumadii ka dhalatay shacabka Ogaadeenya wax badan ayaa ka soo gaadhay si walbana dhibaatadu way u saamaysay waxayna la qabeen Soomaalida inteeda kale waxaase u dheer halgaada gumaysiga oo aysan hiil u helin, halganka ay JWXO hor muudka u tahay wuxuu ku soo beegmay xili adag oo ku talo galkiisa leh waxaana ku xeeran duruufo caam ah iyo kuwo khaas ah intaba JWXO markii ay dagaalka hubaysan bilowday hiil kama aysan filaynin Jamhuuriyadii Soomaaliya sababtoo ah qaranimadii meesha ayay ka baxday waxaana bilowday dagaal sokeeye oo aad u baahsan arintaasi shacbka Ogaadeenya iyo JWXO waxay ku ahayd walwal ilaa eegga taagan waxayna dareemayaan in geestii ehelku ka jiray ay dabayli kaga socoto kuna banaantahay oo ay walaba dhiilo culusi ka jirto xalna loo la’yahay .

Inkasta oo aan ku dheeraaday gogol dhiga bal aan gudo galo ujeedada cinwaanka qormadayda oo ah Mindida Cawogaagu kugu halgaado iyo Mijin qabashada walaalkaa midkee xanuun badan? waa su’aal aan jawaabteeda ka sugayo cid kasta oo jawaab u haysa waxayna ka dhalatay xanuunka boogta ixanfafaysa ee marwalab idanaqnaysa taas oo sida aan kor ku xusay ay idanqayaan dadkii nabaradayda dhayi lahaa ee dhawaca aan qabo la tacaali lahaa.

Tolow waa kuwee kuwaasu?.

Sida afkan aan wax ku qorayaayi tilmaamayo waxaan lahadalyaa cida aan wax walba wadaagno sida dhalasho,dhaqan,dhul iyo diin waxaaanan filayaa in aadan akhristoow u baahnayn in aan sii tilmaamo dadka aanu waxaasoo dhan wadaagno cida ay yihiin wayna kuu cadahay in aan Soomaalida lahadlayo.

Maxaan ka cabanayaa?

Sida hadalkayga hore laga dhadhansanayo umadda Soomaaliyeed inteedi xorta ahayd ma jiro hiil weyn oo in ay naga garab dagaalamaan ah oo aanu ka filaynay marka la eego xiligan waxaase waajib ku ah wixii ay awoodaan in aysan naga hagranin bal ka waran hadii Soomaalidu hiilkii aanu uga cudur daaraynay iyo ka badanba ay siinayaan Cadowgii aanu hiilka u la ayn waxayna Soomaalidu noo quudhaa wax uusan gumaysiga aanu la dirirayno noo quudhin sida runta ah Itoobiya waxyaalo badan ayaanu kaga adkaanay marwalbase waxaa la duuban in badan oo Soomaali ah kuwaas oo noo mijinqabanaya, ma doonayo inaan qormadan eegga ku falanqeeyo inta nooc ee ay dadka Soomaaliyeed noogu mijin qabanayaan uguna hiilinayaan cadawgooda soo jireenka ah waxaanse doonayaa in aan soo qaato inta ugu yar.

Umadda Soomaaliyeed ee Ogaadeenya degan waa dad aan waligood Itoobiyanimo ogolaanin mana ogolaan doonaan waana dad Soomaali nimadu ka dhab tahay oo aan badhax ku jirin gumaysiga laftiisuna macangagnimo un buu isugu dhajinayaaye wuu ogyahay arintaas waligiina fagaare caalami ah magac aan Ogaadeenya ahayn ma uusan dhulkaas ugaga yeedhin wuxuuse taliska dhiigyacab Zanaawi samaystay nidaam cusub kaas oo lagu tilmaamo Itoobiyada cusub oo la doonayay in reer Galbeedka laga gado waxaana shucuubta laysku khasbayo ee ay maanta qowmiyada tirada yar ee Tigaygu gumaysato loo qaybiyay 5 qaybood erayga qayb ayaa afka xabashida waxaa lagu yidhaahdaa Kilil, qaybahaas waxaa laga soo bilaabayaa Gobolka Tigrayag oo la yidhi Kililka 1aad Af Soomaalina ku ah qaybta 1aad Dhuka Ogaadeenya oo gumaysigu gobol ahaan u istic maalayo ayaa lagu suntay Kilika 5aad ama qaybat 5aad.

Hadaba umadda Soomaaliyeed oo aan maanta u qalmin in aan ka cadwoono ayaa meel iska dhigtay wax walba oo dani ugu jirto jinsigeena Soomaaliga ah waxaana u fudud in danaha cadogeena si muuqata iyo si dadbanba loo fuliyo,aan ku noqdo boogta iqoomanta maalin walba, bulshada Soomaaliyeed waxay shacabka Ogaadeenya ka galayaan dhagar taariikhi ah waxayna si xishood la’aan ah ugu badheedhayaan hagaradaamada aan kala go’a lahayn ee shacabkaas dulman loo gaysanayo.

Waxba waxbaa iiga daran Dilka duudsigaa iiga daran

Dakanada shacabka Ogaadeenya ay Soomaalida inteeda kale ka galayso waxaa ugu culus duudsiga jiritaanka dalnimo iyo umadnimo waana wax aan loo dul qaadan karin oo in laga dagaalomo ay waajib tahay Itoobiya waxay rabtaa shacabka Ogaadeenya in oo heeryada gumaysiga ogolaado hadii uu shacabka Ogaadeenya taas ogolaado oo halganka huabysan joogsado Itoobiyana lagula gorgortamo maagca aanu leenahay waa Ogaadeenya way ogoshahay waxa aanu isku haynaana waa aan ku xukumo iyo ixukumi maysid , sida muuqata Soomaalidii xorta ahaan jirtay waxaaba dhib ku ah in ay na xusuustaan waxaanad moodaa in 20 kii sano ee waalidu uu xiskooda ka lumiyay in aanu ahayn dad Soomaali ah oo wali gacanta gumaysiga ku baaqi ah waxaana taas cadayn u ah waxaa dhib ku ah in ay magaca aanu leenahay sheegaan waxaan in badan Saxaafada Soomaalida ku arkaa ama ka maqlaa magacyo uusan waligii gumaysigu in uu noogu yeedho ku dhiiarnin.

Saxaafada Soomaalida ee Af Soomaaliga ku hadasha noocay dooniba ha noqoto cid kastaana ha lahaatee marka ay dalka iyo dadka Soomaalida Ogaadeenya ka hadalyaan way ku margadaan hadalka waxayna noo raadiyaan magac inaanu Itoobiyaan nahay muujianya sida

  • · Soomaalida Itoobiya
  • · Soomaalida dhulka Itoobiya degta
  • · Soomaalida kililka 5aad ee Itoobiya
  • · Gobolka Itoobiya ee Soomaalidu degto
  • · Qaybta 5aad ee Itoobiya

Intaas oo magac ah oo ay Soomaalidu noogu yeedho waa hiilo weyn oo gumaysiga loo hibayay waana dhagar culus oo nalaga galayo waxaanse ku kalsoonahay laba arimood

1 Shacabka Ogaadeenya wuu isku tashaday ilahayna wuu isku xidhay halgankuna waa dhib ay dheefi ka dambayso isku day walba oo lagu xagal daacinayo halganka xaqa ah ee Ogaadeenya lagu xoraynayona aakhirkiisa wuu fashilmaa.

2 Dadka Soomaaliyeed ee noo quudhi la’ in ay nagu tilmaamaan Soomaalinimo maanta iyagiiba naf isuma hayaan waanan ognahay in uu xarrka gumaysigu masakxdooda ku beermay sidaas daraadeed waa uun iga dareensiine iyo kayd aan u dhigayo jiilasha soosocda’e dad miyir iyo caafimaad qaba in aanan ka cabanaynin waan ogahay maanta kobtaas ha inoo joogto waaxaanan idinku dhaafayaa.

  • Kuwa isamka doolka ah shacbkiga ku ablikaynaaya.
  • Itoobiyana nagu sheegayoow la ogolaan waaye.
  • Abtirsiinadii iyo rirkaygaad ambinaysaane.
  • Duntii lagu arooraayaybaad uub u qodaysaane.
  • Anoo ubaxa Soomaaliyeed Eebbe iga beeray.
  • Aanjii miyaan noqon karaa ina amxaaraad ah.
  • Sideen ugu ekaadaa ma ihi Aabasiiniya’e

W/Qortay Rooda Ibrahim A/Gurey (Afjanno)

Afjano2004@yahoo.com
Home